Alpareynir - Sorbus Mougeotii

mánudagur, 9. febrúar 2015 - 13:15

lpareynir - Sorbus Mougeotii (Munkareynir)  Merking: Sorbus er sennilega dregið af sögninni sorbeo: að sjúga upp, kyngja eða gleypa. Mougeotii þýðir munkur.  Heimkynni Alpareynis er í Norður Evrópu og Alpafjöllunum. Hann getur orðið 20 m. hár í heimkynnum sínum, en verður 6 – 8 m. hár á Íslandi. Kjörlendi hans er í djúpum frjóum og meðalrökum jarðvegi.  Vaxtarlagi Alpareynis er lýst sem stórum runna eða keilulaga tré. Greinarnar eru rauðbrúnar og yfirleitt með hvassa greinavinkla. Eru reglulegar og útstæðar. Árssprotar eru rauðbrúnir og börkurinn er sléttur og ljósgrár. Brumin er dreifð og oddhvöss á greinunum og brumhlífðarblöðin eru rauðbrún út í grænt og með léttum dúnblæ. 

Draumagarðar bjóða uppá lagningu á öllum gerðum á þökum.  Mest er þó lagt af svokölluðum túnþökum en þær geta verið mismunandi að gerð.  En helsti munurinn er hlutfall grastegunda en það getur verið nokkuð breytilegt.  Fyrir þá garðeigendur sem vilja að garðar sínir líkist sem næst guðs grænni náttúrunni þá hafaúthagaþökur og lyngþökur verið vinsælar.  Ekki er alveg sama hvernig er gengið frá þessum þökum en garðyrkjufræðingar okkar meta það hverju sinni hvernig uppbygging á jarðveginum skal vera.

En getur flötin hjá mér orðið líkt oggolfvöllur eða knattspyrnuvöllur ?

Já, það er alveg hægt en þá skiptir miklu máli að gera þetta rétt frá byrjun.  En að sjálfsögðu er það aðeins meiri vinna bæði við lagningu og umhirðu sem við getum séð um frá A-Ö.

Þannig að það skiptir ekki máli hvort þú ert að leita eftir að fá einfalda flöt til leikja og yndisauka eða hágæða flöt í minigolfið þá ert þú á réttum stað.  Þú ert í góðum höndum hjá garðyrkjufræðingum og skrúðgarðyrkjufræðingum okkar.

Hvernig er hægt að fjölga þessu glæsitré?
Yfirleitt er Alpareynir fjölgað með fræi en hægt að fjölga líka með sumargræðlingum.  Alpareynir er töluvert harðger en getur kalið á vorin í uppvextinum. Hann er hægvaxta og er auðveldur í ræktun.

Trjáklippingar:  Hann er seltuþolinn, auðvelt er að klippa í einstofna tré og myndar hann þá góða og breiða krónu. Hægt að nota í stór limgerði eða sem stakstætt tré. Náskyldur Silfurreyni (Sorbus intermedia) og Goðareyni (Sorbus latifolia) og er mjög svipaður Sorbus anglica.

Blóm Alpareynisins eru tvíkynja og hann er því sjálfsfrjóvgandi. Kjöraðstæður eru í léttum sandkenndum jarðvegi sem heldur þó vel raka. Þolir að vera í hálfskugga en það kemur þá alltaf niður á blómgun. Oftast notaður stakstæður, eða í þyrpingar. Hægt að nota líka í klippt og óklippt limgerði. Berin er æt, bæði hrá og elduð. Ef þau eru étin í byrjun sept eru þau ekki alveg þroskuð og hafa þó örlítið sætt bragð. Best er þó að geyma berin á þurrum og köldum stað þar til þau eru nánast rotin. Þá eru þau best á bragðið, hafa jafnvel svipað bragð og bestu ávextir. Berin eru um 8-10 mm að þvermáli. Við náum þó yfirleitt ekki í berin því fuglarnir eru sólgnir í þau.

Talið er að Danir hafi farið að framleiða sorbus mougeotii (Alpareyni) í stað sorbus intermedia (Silfurreyni) því hann fékk á sig svo mikinn spunamaur og geislablettasvepp, en héldu þó áfram að selja hann til okkar og á aðra staði sem Silfurreyni. Sumir myndu nú segja að það væru vörusvik...

Fræin innihalda vetnis blásýru. En það er innihaldsefnið sem gefur Möndlum hið einkennandi bragð. Þetta ætti samt að vera fullkomlega öruggt í hóflegum skömmtum, nema ef fræið er mjög beiskt á bragðið. Í smáum skömmtum hefur verið sýnt fram á að vetnis blásýran örvi öndun og bæti meltingu. Það er einnig fullyrt að það sé til góðs í meðferð á krabbameini. Í óhófi hinsvegar getur þetta leitt til öndunar misbrests og jafnvel dauða.

Tinna Björk Halldórsdóttir garðyrkjufræðingur